Wyjazd studyjny do Włoch 28.09-03.10.2025 r.
Z ziemi włoskiej do Polski - Lubuscy rolnicy na wyjeździe studyjnym we Włoszech 28.09-03.10.2025 r.
Zgłębiona tematyka przetwórstwa rolnego, produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz marketingu bezpośredniego włoskich producentów lokalnych, tradycje i nowoczesne technologie stosowane w przetwórstwie włoskim w ramach organizowanego przez Zespół ds. obsługi KSOW+ wyjazdu studyjnego do regionu Abruzji we Włoszech.
Organizacja zagranicznego wyjazdu studyjnego w ramach operacji pn.: Innowacyjne metody przetwórstwa produktów roślinnych i zwierzęcych. Marketing bezpośredni włoskich producentów lokalnych zgodnie z Planem Działania KSOW+ na lata 2023-2027 Plan Operacyjny na 2025 r.
Celem operacji było przede wszystkim poznanie innowacyjnych metod przetwórstwa i rozwiązań marketingowych włoskich producentów żywności oraz poszerzenie wiedzy w zakresie włoskich systemów jakości żywności jako dobrej praktyki dla lubuskich producentów i przetwórców rolnych. Ważnym aspektem w ramach realizacji wyjazdu było również zapoznanie się z działalnościami rolniczymi na poczet budowania siły rolnika w krótkich łańcuchach dostaw żywności, w tym będącym elementem wsparcia dla lubuskich GO EPI. Ponadto, poznanie nowych modeli organizacji produkcji i sprzedaży produktów z
własnego gospodarstwa oraz transfer wiedzy i dobrych praktyk w przetwórstwie włoskich produktów roślinnych i zwierzęcych, w tym uzyskiwania wysokiej jakości wołowiny, wspieranie innowacji w rolnictwie, a w szczególności w produkcji żywności wysokiej jakości oraz sprzedaży bezpośredniej. Celem realizacji wyjazdu studyjnego do Włoch było również sieciowanie w ramach nawiązania polsko-włoskich kontaktów na poczet rozwoju i promocji nowych modeli organizacji sprzedaży i marketingu produktów z gospodarstwa.
Dzień pod hasłem:
Winnice i wino
Winnica Mazzarosa Deveincezi
Wyjazd studyjny w ramach operacji pn.: Innowacyjne metody przetwórstwa produktów roślinnych i zwierzęcych. Marketing bezpośredni włoskich producentów lokalnych rozpoczęliśmy od wizytacji w Winnicy Mazzarosa założonej przez Giuseppe Devincenzi w 1863 r., pierwszej w rejonie Roseto degli Abruzzi. Warunki panujące w tej okolicy są bardzo dobre do uprawy winorośli. Wysokie temperatury i długie nasłonecznienie w ciągu dnia sprzyjają wytwarzaniu cukru w gronach, natomiast zimne noce pozytywnie wypływają na wybarwienie skórki owoców oraz nagromadzenie w nich aromatów. Winnica nastawiona była na masową produkcję win. W latach 90. została zmodernizowana, zmechanizowana i ukierunkowała się na jakość produkowanego wina, a nie ilość. Obecnie areał gospodarstwa wynosi ok. 500 ha, z czego 27 ha to winnice w wieku 20-40 lat. Po zapoznaniu się z historią winnicy zwiedziliśmy piwnice, które zostały zachowane od czasów jej założenia. Mieliśmy również okazję zobaczyć największe drewniane beczki w Europie, o pojemności 1000 hektolitrów. Następnie udaliśmy się na degustację, podczas której zostały omówione procesy produkcji i przechowywania produkowanych win, ich specyfika oraz dopasowanie do rodzaju spożywanych potraw. Winnica produkuje wina białe (Pecorino), różowe (Cerasuolo) i czerwone (Montepulciano). Dzięki produkcji prowadzonej w sposób integrowany i zrównoważony wobec środowiska, winnica otrzymała europejski certyfikat SQNPI.
Winnica Vini La Quercia
Następnym punktem wyjazdu była Winnica Vini La Quercia, która położona jest w prowincji Teramo i jest jedną z największych w tym regionie. Winnica posiada ok. 50 ha uprawy winorośli (uprawiane odmiany: Montanico, Trebbiano, Pecorino, Montepulciano), rocznie jest w stanie wyprodukować ok. 4000 hektolitrów wina. Oprócz swoich winogron, winnica skupuje także owoce od lokalnych, mniejszych rolników i przerabia je na wino, które do nich wraca. Podczas wizyty mieliśmy okazję zaczerpnąć praktycznej wiedzy. Pokazano nam w jaki sposób zbiera się grona, jak odszypułkowuje i oczyszcza z liści, następnie mogliśmy zobaczyć jak wygląda początkowy proces produkcji wina czerwonego – wstępna maceracja w prasie i tłoczenie soku do zbiorników fermentacyjnych. Następnie dowiedzieliśmy się jaka temperatura musi być utrzymywana w zbiornikach fermentacyjnych podczas produkcji wina (czerwone maksymalnie 23°C, białe 18°C), ile trwa maceracja (10-14 dni) i jakie dodatkowe czynności trzeba wykonywać, aby fermentujący sok się nie zepsuł. Na koniec mieliśmy okazję degustować produkowane wina i wysłuchać ich specyfikacji.
Obie wizyty pozwoliły uczestnikom na poznanie włoskich technik prowadzenia winorośli i produkcji wina, lubuskim winiarzom na wymianę doświadczeń z włoskimi producentami, a także porównanie panujących tam standardów i wymogów z obowiązującymi w Polsce. Niezapomnianym wątkiem winiarskim był zaobserwowany dystrybutor rozlewni wina, z którego lokalni klienci korzystali nalewając bezpośrednio trunek do własnych zbiorników, niczym stacja dystrybucji wina.
Dzień pod hasłem:
Wędliny i sery
Gospodarstwo La Mascionara
Kolejny dzień wyjazdu rozpoczął się od wizyty w rodzinnym gospodarstwie La Mascionara, zajmującym się produkcją serów oraz wędlin, w tym głównie salami. Gospodarstwo zostało założone przez ojca obecnego właściciela w 1970 r., a w 2002 r. rozpoczęto produkcję serów i salami. Gospodarstwo prowadzone jest przez ojca oraz dwóch synów, starszy z rodzeństwa zajmuje się produkcją serów, a młodszy produkcją wędlin. W gospodarstwie produkowane są sery z mleka krowiego, koziego oraz owczego. Rodzina zajmuje się produkcją od początku – od hodowli zwierząt, do końca – do powstania produktu finalnego, co wiąże się z unikalną jakością wszystkich wyrobów. Obecnie zwierząt jest tak dużo, że przy dojeniu rodzina korzysta z pomocy lokalnej społeczności. Uczestnicy wyjazdu mieli możliwość bezpośredniej obserwacji całego procesu technologicznego produkcji sera, począwszy od serów krótko dojrzewających tzw. serów szybkich do długo dojrzewających, gdzie ser dojrzewa przez rok, dwa. Następnie uczestnicy zapoznali się z procesem przetwarzania mięsa, gdzie głównym produktem jest salami. Produkowane w gospodarstwie salami wyróżnia się nie tylko wyjątkowym smakiem, ale również starannym procesem produkcji. Salami produkowane jest w wersji delikatnej, z subtelną nutą czosnku oraz o intensywnym smaku i aromacie, z dodatkiem pikantnych przypraw, takich jak papryczka chili. Podczas wizyty przeprowadzono degustację serów oraz wędlin wytwarzanych w gospodarstwie, a w sklepiku uczestnicy mogli zakupić różnego rodzaju sery oraz wędliny, których cały proces produkcji i przetwórstwa został zaprezentowany.
Gospodarstwo Mucciante
Wizyta w Mucciante była kolejnym miejscem, w którym uczestnicy zapoznali się z ciekawą formą sprzedaży regionalnych wędlin, sera i wina. Zakupione w rodzinnym sklepie wędliny można było grillować na specjalnie przygotowanych paleniskach i spożyć na miejscu delektując się smakiem i zapierającymi dech widokami. Każdy uczestnik miał możliwość własnoręcznego przyrządzenia małych szaszłyków z jagnięciny (arrosticini), mięsa wieprzowego i cielęciny.
Dzień pod hasłem:
Oliwki i oliwy
Doświadczenie gospodarstwa Brygidy i Hansa Herten
W czwartym dniu wyjazdu Hans Herten przedstawił nam warunki uprawy, zasady prowadzenia i przycinania drzewek oraz zbiorów w gaju oliwnym. Dowiedzieliśmy się, że w gaju oliwnym, który prowadzi wspólnie z żoną Brygidą, gleba to głównie glina (ok. 1 m), pod którą znajdują się skały. Drzewka rozmieszcza się w układzie 5 m x 7 m (5 m drzewa w rzędzie i 7 m rząd od rzędu). Zakładając gaj sadzi się drzewa dwuletnie, a pierwsze zbiory uzyskuje po 3 latach. Co roku glebę warto napowietrzać. Drzewa oliwne są wrażliwe na mrozy. W 1075 r. w Abruzji zdarzyły się mrozy około -5°C przez kilka dni, co doprowadziło do zniszczenia części gajów oliwnych. W sprzyjających warunkach (bez mrozów) drzewa oliwne przeżywają nawet ponad 1000 lat i nadal owocują. Właściciele są bardzo dumni z posiadania w swoim gaju oliwnym drzew ponad 100-letnich, które są nazywane SECOLARE. Zbiory z nich są wykonywane osobno, ponieważ dają zupełnie inny smak oliwy. Drzewa oliwne prowadzi się w formie parasola, aby jak najłatwiej było strząsać oliwki w czasie zbioru – szczególnie jeśli zbiór jest wykonywany narzędziami ręcznymi lub z zasilaniem elektrycznym czy pneumatycznym (specjalne narzędzie do strząsania). Zbiory są wykonywane w okresie wrzesień – październik. Podczas zbioru rozkłada się specjalne siatki lub plandeki, na które spadają strząsane oliwki. Większe plantacje używają mechanicznych strząsaczy, które automatycznie rozkładają plandekę i specjalnym chwytakiem łapią pień drzewa oliwnego. Wibrując strząsają oliwki, które następnie pakują do skrzyniopalet. Oliwki po zbiorze muszą jak najszybciej trafić do tłoczni. Aby oliwa wytłoczona z zebranych oliwek mogła uzyskać status EXTRA VERGIN, olej musi zostać wytłoczony w ciągu 24 h od zbioru oliwek. Plonowanie jest bardzo zróżnicowane i może wynosić zarówno 200 kg, jak i 20 kg z drzewa. Dawniej dążyło się, aby uzyskiwany olej był jak najbardziej złocisty, a obecnie aby był jak najbardziej zielonkawy. Warunkuje to termin zbioru. Oliwa po wytłoczeniu jest mętna, ale podczas leżakowania staje się coraz bardziej klarowna.
W regionie Abruzji w większości widzieliśmy małe gaje oliwne, w których produkuje się niewielkie ilości oliwy. Hans mówił, że w swoim gaju nie stosuje żadnych oprysków ani nawożenia mineralnego. Część producentów jest jednak zmuszana do stosowania oprysków, ponieważ drzewa oliwne są atakowane przez owady, które uszkadzają kwiaty i mogą doprowadzić do całkowitej utraty plonu.
Frantoio Montecchia w Morro d’Oro – producent oliwy z oliwek
Kolejnym punktem dnia była wizyta w tłoczni oliwy, gdzie zapoznaliśmy się z warunkami pozyskiwania oliwek. W tłoczni Frantoio Montecchia w Morro d’Oro, wśród wzgórz Teramo, odbywa się proces tłoczenia oliwy zarówno z oliwek z własnych gajów, jak i usługowo. Firma posiada około 22 ha własnych upraw, gdzie rośnie około 6000 drzew oliwnych. Uprawiane są zarówno znane odmiany oliwek, tj.: Leccino, Frantoio, Dritta, Maurino, Moraiolo, Pendolino, jak i lokalna Tortiglione, typowa dla prowincji Teramo. Tłocznia jest firmą rodzinną rodziny Montecchia, powstałą na bazie starej tłoczni działającej od 1929 r. Obecnie działająca tłocznia powstała w 1996 roku. W 2008 r. firma przeniosła się do obecnej lokalizacji. Cały proces produkcji oliwy był dopracowywany przez lata przy współpracy z inżynierami i naukowcami oraz degustatorami. Firma jest w tym regionie swoistym centrum spotkań, degustacji, nauki i turystyki oliwnej. Tłoczenie jest końcowym etapem produkcji oliwy, ale firma prowadzi również usługi na każdym etapie produkcji. Jest to etap pielęgnacji i profilaktyki drzew oliwnych, co stymuluje ich wzrost i przygotowuje je do zbioru. Firma świadczy również usługi doradcze i szkoleniowe. Dostawcy oliwek mogą swoją oliwę pozostawić do przechowania w stalowych zbiornikach, bez dostępu powietrza i światła, co zatrzymuje na dłużej świeżość oliwy.
Z prezentacji dowiedzieliśmy się, że istnieje ok. 200 odmian oliwek, które owocują w różnym terminie, co pozwala rozłożyć zbiory w czasie, aby nie przedłużać czasu od zbioru do tłoczenia. W tej tłoczni wykorzystuje się około 20 odmian. Drzewa są wiatropylne i kwitną w okresie od kwietnia do czerwca. Pożądana jest wtedy pogoda wietrzna i sucha. Od czerwca do sierpnia zawiązują się owoce. W tym okresie kwiaty są atakowane i uszkadzane przez owady uniemożliwiając powstanie zawiązków owoców, co może znacząco obniżyć plony. Zbiory trwają od końca września. Zaraz po zbiorze owoce trafiają do tłoczni. Z nasion po tłoczeniu robiony jest pelet wykorzystywany do palenia w celu ogrzewania zakładu i budynków gospodarczych, natomiast pozostały miąższ trafia do biogazowni. Oliwa pozyskiwana z dostarczonych oliwek jest różnej jakości w zależności od dojrzałości oliwek – im bardziej dojrzałe (ciemne), tym bardziej słodka oliwa, co jest niepożądane. Jednym z wyznaczników jakości oliwy z oliwek jest jej kwasowość, która powinna wynosić od 0,15% do 0,3%. Oliwa dobrej jakości zawiera dużo polifenoli, które podczas przełykania pozostawiają w gardle efekt podobny do drapania czy pieczenia. Najbardziej odczuwalne jest to podczas degustacji świeżo wytłoczonej oliwy (jeszcze mętnej), czego mieliśmy okazję doświadczyć. Temperatura podczas tłoczenia nie może przekroczyć 27°C, aby nie pogorszyć jakości produktu. Przechowywanie oliwy powinno mieć miejsce w temperaturze 20°C, ale nie niższej niż 7°C. Ilość oliwy uzyskiwanej podczas tłoczenia zależy od jakości oliwek. Na początku zbiorów uzyskuje się ok. 7% oliwy, a na końcu nawet 70%. Dlatego trudno jest określić ilość oliwy produkowanej w tej tłoczni. Jakość na początku zbiorów jest najlepsza. W wizytowanej tłoczni przerabia się ok. 20 tysięcy ton oliwek. Zwieńczeniem prezentacji była degustacja różnych oliw oraz możliwość zakupu szerokiej gamy produktów z oliwek – od oliw, kosmetyków po przetwory w oliwie.
Dzień pod hasłem:
Wędliny i makarony
Spotkanie z burmistrzem Roseto degli Abruzzi – Mario Nugnes
I salumieri di Castel Castagna – potęga włoskich wędlin
Na początku wizytacji zapoznaliśmy się z niuansami procesów i metod technologicznych oraz kolejnymi etapami powstawania różnego rodzaju wędlin najwyższej jakości. Następnie, po spotkaniu z przedstawicielami, wymianie wiedzy i doświadczeń – „umundurowani od stóp po głowę” zapoznaliśmy się z całym procesem technologicznym powstawania wędlin na poszczególnych piętrach zakładu (szynka długo dojrzewająca prosciutto, boczek dojrzewający pancetta, różnego rodzaju salami, polędwice, kiełbasy, steki itp.). Uczestnicy mieli możliwość zapoznać się z nowoczesnymi procesami przetwórczymi z poszczególnych etapów produkcji wędlin, w tym ich dojrzewania.
Historia produkcji wędlin rozpoczyna się na wzgórzach Castel Castagna, na zboczach Gran Sasso d’Italia, od powstania gospodarstwa w latach 70. do dzisiaj. W gospodarstwie z chowem trzody chlewnej zaczęto produkować również własne pasze, powstała mała przetwórnia pasz. Z czasem gospodarstwo wyposażono w automatyczny system karmienia trzody chlewnej. Kontrola i dobór pasz natychmiast zapewniły wysoką jakość mięsa. W 1993 r. rozpoczęto niewielką produkcję kiełbasy wraz z sąsiednią rzeźnią. Krok po kroku rodzina Di Bernardo zbudowała ważną markę, która opiera się na idei, że jakość wywodzi się z tysiącletniej mądrości hodowców z Abruzji, z siły ich niepisanych zasad, wykonanych z mądrych gestów, cierpliwości i pasji do ziemi. To co czyni ją wyjątkową to łańcuch dostaw „I Salumieri di Castel Castagna” – doskonałe połączenie natury i technologii. Obecnie ponad 20 tys. świń mieści się w trzech gospodarstwach położonych na wysokich wzgórzach. Dieta zwierząt składa się głównie z jęczmienia z pól uprawnych, certyfikowanej kukurydzy, otrębów i soi. Produkcja typowych mięs Abruzji z mięsem wieprzowym jest namacalnym wynikiem kontrolowanego i certyfikowanego procesu, inspirowanym doskonałością i absolutną gwarancją dla konsumenta końcowego. Wszystkie wytwarzane produkty opierają się na naturalnych składnikach. W efekcie otrzymywane są doskonałe dojrzewające kiełbasy typu salami, świeże surowe kiełbasy, szynki, polędwice, które dojrzewają przez wiele miesięcy w specjalnie przygotowanych komorach chłodniczych z regulowaną temperaturą. Specjałem zakładu i jednocześnie regionu jest Porchetta z Abruzji. To specjalnie przyrządzona wieprzowina i pieczona 5-7 godzin na rożnie. Porchetta przygotowana jest z całej odkostnionej (pozbawionej kości) dorosłej świni o wadze 80-120 kg. Jak podkreślają właściciele: „Jesteśmy dumni ze swojej firmy, gdyż nasze produkty są rozpoznawalne w kraju i przyczyniają się do promocji regionu Abruzji”.
Ważnym punktem dnia między wizytacjami, było budujące spotkanie z burmistrzem Roseto degli Abruzzi Mario Nugnes, podczas którego poruszyliśmy tematykę rozwoju rynku lokalnych producentów, marketingu, współpracy rolników i władz lokalnych. Pani Dyrektor wręczyła produkty lubuskich rolników i producentów oraz broszury promujące województwo lubuskie.
Verrigni – fabryka słynnego makaronu włoskiego
Zwieńczeniem wszystkich wizytacji była fabryka makaronu włoskiego. Antico Pastificio Rosetano zostało założone w 1898 r. przez Luigiego Verrigniego, który zaopatrywał szlachetne rodziny Rosburgo, dzisiejszego Roseto degli Abruzzi. To najwyższej jakości makaron Verrigni, otrzymywany przez szlifowanie ziarna, przy użyciu wody z Gran Sasso do ciasta i suszenie gotowego makaronu na laskach bambusowych. Wysoka jakość makaronu wynika również z wyboru najlepszej pszenicy durum, wyłącznie włoskiej, która jest uprawiana i zbierana w Abruzji w firmie rolniczej Francesca, ale także przez ich przyjaciela, Francesco Paolo Valentini, rolnika i słynnego winiarza (linia Verrigni – Valentini). W fabryce uruchomionych jest kilka linii produkcyjnych:
- linia organiczna Verrigni, w której wykorzystywana jest ekologiczna, certyfikowana w systemie Demeter pszenica orkisz, Kamut i Senatore Cappelli. Odmiana Kamut odpowiednia jest dla tych, którzy mają nietolerancje pokarmowe. W fabryce uzyskuje się różnego rodzaju kształty makaronów, wzmocnione naturalnymi smakami, takimi jak gorący pieprz, atrament kałamarniczy, pesto, bazylia, cytryna itp.
- linia złota, pierwszy na świecie makaron przygotowywany na matrycach z czystego złota. Dzięki tej technologii uzyskuje odpowiednią strukturę oraz porowatość, która pozwala na wnikanie sosów i oliwy do jego wnętrza oraz lepsze przyleganie, co wpływa na doskonały smak potrawy. Produkty są oznaczone certyfikatem zero kilometrów, co oznacza, że pszenica uprawiana jest praktycznie za zakładem
- linia czerwona, makarony zawierają obniżoną zawartość glutenu, tutaj wykorzystywana jest pszenica własna oraz pszenice z całego świata.
Zakończeniem wizytacji była możliwość zakupu przez uczestników w lokalnym sklepiku szlachetnego włoskiego makaronu o najbogatszej tradycji i najwyższej jakości.
Podsumowanie
Uczestnicy w ramach wyjazdu mogli zobaczyć jak lokalny producent integruje wszystkie etapy produkcji przy zachowaniu wysokich standardów jakości dając doskonały przykład dla strategii marketingu bezpośredniego. Klienci mogą poznać historię produktu, spotkać producenta, uczestniczyć w degustacji budując autentyczność i wzajemne zaufanie. Wizytowane miejsca ukazały jak gospodarstwo może stać się ambasadorem jakości na poziomie międzynarodowym, jeśli zadba o transparentność, ekologię i marketing oparty na autentyczności. Wyjazd pełen wiedzy, smaków, inspiracji i nowych doświadczeń pokazał jak pasja, lokalność i jakość mogą iść w parze. Wróciliśmy bogatsi o nowe doświadczenia, które na pewno przyniosą korzyści dla lubuskich rolników i producentów lokalnych.
Organizacja wyjazdu została zrealizowana w ramach operacji pn.: Innowacyjne metody przetwórstwa produktów roślinnych i zwierzęcych. Marketing bezpośredni włoskich producentów lokalnych zgodnie z Planem Działania KSOW+ na lata 2023-2027 Plan Operacyjny na 2025 r.
Operacja dofinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
