Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych w rolnictwie - Lubuski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Kalsku

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych w rolnictwie

Bioróżnorodność pełni niezwykle ważną rolę w całym ekosystemie. Różne gatunki roślin i zwierząt oddziaływają na siebie tworząc jeden wielki system naczyń połączonych. W wyniku milionów lat ewolucji wykształcone zostały mechanizmy oraz zachowania różnych organizmów, które wpływają na zachowanie równowagi w przyrodzie. Niestety działalność człowieka w dużym stopniu spowodowała znaczny spadek bioróżnorodności, poprzez zmianę siedlisk oraz warunków naturalnego środowiska. W rolnictwie postawiono na wysoko wydajne gatunki i odmiany roślin natomiast w produkcji zwierzęcej skupiono się na maksymalizacji wyników produkcyjnych. Zwiększenie wydajności zawsze idzie w parze z większą podatnością na choroby oraz niekorzystne czynniki zewnętrzne. Coraz częściej zauważalna jest rola starych odmian roślin upranych oraz ras zachowawczych zwierząt, które nie wykazują się wysokowydajnością jednak wykazują się zwiększona odpornością na choroby oraz ekstremalne warunki środowiskowe. Zasobów tych jest niewiele dlatego najcenniejsze z nich podlegają ochronie. Na utrzymanie zagrożonych zasobów genetycznych w rolnictwie można uzyskać wsparcie finansowe w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027.

Interwencja 5. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Interwencja polega na zachowaniu tradycyjnych i rzadkich w uprawach gatunków roślin rolniczych, warzywnych i zielarskich, a także dawnych odmian oraz miejscowych populacji i ekotypów uprawianych na terenie Polski, skutkiem czego będzie dywersyfikacja upraw sprzyjająca zwiększaniu bioróżnorodności na terenach wiejskich.

Realizacja interwencji polega na uprawie lub wytwarzaniu materiału siewnego:

odmian regionalnych i/lub amatorskich a zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze tj.: odmiany pszenicy zwyczajnej ozimej: Almari, Ostka Grodkowicka, Ostka Gruboziarnista Grodkowicka, Square Head Grodkowicka, odmiany ziemniaka: Aksamitka, Aster, Atol, Ceza, Dalia, Drop, Ibis, Kolia, Lawina, Pierwiosnek, Ruta, Salto, Sonda, Wawrzyn, Zebra, Żagiel oraz Czosnek pospolity odmiana Silvia Prima lub pozostałych gatunków roślin zagrożonych erozją genetyczną wymienionych w ust. 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia, tj.: pszenica płaskurka, pszenica samopsza, żyto krzyca, lnianka siewna, nostrzyk biały, przelot pospolity, komonica błotna, gryka tatarka, lędźwian siewny, soczewica jadalna, pasternak zwyczajny, sałata łodygowa.   Gatunki rzadko uprawianych roślin zielarskich wymienionych w ust. 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia tj. bukwica zwyczajna, centuria pospolita, czosnek niedźwiedzi, fiołek trójbarwny, goryczka żółta, pierwiosnka lekarska, różeniec górski, turówka leśna, turówka wonna, wiązówka bulwkowa, arnika górska, arcydzięgiel litwor.
odmian marginalnych gatunków roślin rolniczych wymienionych w ust. 3 pkt 1 załącznika nr 4 do rozporządzenia wpisanych do krajowego rejestru lub zarejestrowanych we Wspólnym katalogu odmian roślin rolniczych, zwanych dalej „odmianami marginalnych gatunków roślin rolniczych”;
gatunków rzadko uprawianych roślin rolniczych i warzywnych wymienionych w ust. 3 pkt 2 załącznika nr 4 do rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego;
gatunków rzadko uprawianych roślin zielarskich wymienionych w ust. 3 pkt 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego.
Ze względu na specyfikę interwencji, w trakcie realizacji zobowiązania dopuszczalne jest zwiększanie lub zmniejszanie powierzchni objętej zobowiązaniem lub zmiany miejsca realizacji tego zobowiązania. Rolnik może również dokonywać zmiany uprawianych roślin lub miejsca ich uprawy, pod warunkiem, że mimo dokonania tych zmian są spełnione warunki przyznania tej płatności.  

Jednostkami odpowiedzialnymi za genetyczne zasoby roślin są:

Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin - Państwowy Instytut Badawczy
w Radzikowie,
Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach.
Wymogi, jakie muszą zostać spełnione w ramach Interwencji 5:

obowiązek posiadania planu działalności rolnośrodowiskowej;
obowiązek prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej;
Interwencja 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie

Interwencja ma na celu ochronę szczególnie cennych ras wybranych gatunków zwierząt gospodarskich (bydła, koni, owiec, świń i kóz), w przypadku których niska lub malejąca liczebność zwierząt hodowlanych stwarza zagrożenie ich wyginięcia, co przyczyni się do zachowania różnorodności genetycznej zwierząt gospodarskich.

Upoważnionym do realizacji lub koordynacji działań w zakresie ochrony zasobów genetycznych jest Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy.

Płatność przyznawana jest do samic i samców następujących ras:

bydło (wsparcie do samic i samców) – polskie czerwone, białogrzbiete, polskie czerwono-białe, polskie czarno-białe;
konie (wsparcie do samic i samców) – koniki polskie, huculskie, małopolskie, śląskie, wielkopolskie, sokólskie, sztumskie;
owce (wsparcie do samic; stawka płatności uwzględnia utrzymanie samców) – wrzosówka, świniarka, olkuska, polska owca górska odmiany barwnej, merynos odmiany barwnej, uhruska, wielkopolska, żelaźnieńska, korideil, kamieniecka, pomorska, cakiel podhalański, merynos polski w starym typie, czarnogłówka, owca pogórza, polska owca górska, białogłowa owca mięsna;
świnie (wsparcie do samic i samców) – puławska, złotnicka biała, złotnicka pstra;
kozy (wsparcie do samic; stawka płatności uwzględnia utrzymanie samców) – koza karpacka, kazimierzowska, sandomierska.
Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne są przyznawane do krów, klaczy, loch, owiec lub kóz, jeżeli ich liczba w stadzie wynosi co najmniej:

- 4 krowy tej samej rasy i objęte oceną w tym samym kierunku użytkowości;
- 2 klacze tej samej rasy;
- 1 ogier tej samej rasy;
- 10 loch rasy puławskiej;
- 8 loch rasy złotnickiej białej lub złotnickiej pstrej,
- 30 owiec samic rasy merynos polski w starym typie, 15 owiec samic rasy cakiel podhalański, barwna owca górska, polska owca pogórza, czarnogłówka, polska owca górska lub białogłowa owca mięsna albo 10 owiec samic pozostałych ras;
- 3 kozy samice.
 

Utrzymując zagrożone zasobów genetycznych w rolnictwie przyczyniamy się do zachowania bioróżnorodności. Utrzymanie takich zasobów wiąże się niewielkimi wydajnościami w porównaniu do wysokowydajnych gatunków roślin i zwierząt, jednak możliwe jest uzyskanie środków z ARiMR, które mają za zadanie zrekompensować potencjalnie utracone korzyści finansowe.

Piotr Tyliszczak
Kierownik Działu Rolnictwa Ekologicznego i Ochrony Środowiska