Wapnowanie trwałych użytków zielonych. Jak rozpoznać zakwaszenie gleby?
Wapnowanie trwałych użytków zielonych. Jak rozpoznać zakwaszenie gleby?
Prawidłowy odczyn gleby ma duże znaczenie dla kondycji łąk i pastwisk. Zakwaszenie ogranicza rozwój wartościowych traw i roślin bobowatych, zmniejsza dostępność części składników pokarmowych, a w konsekwencji może prowadzić do pogorszenia składu runi oraz obniżenia plonowania.
Potrzeby wapnowania nie należy jednak oceniać wyłącznie na podstawie wyglądu roślin. Podstawą decyzji powinny być wyniki analizy gleby, przede wszystkim oznaczenie pH oraz zawartości węgla organicznego.
Jakie objawy mogą świadczyć o zakwaszeniu?
Sygnałem wskazującym na nieprawidłowy odczyn gleby może być powolny rozwój runi wiosną, stopniowe zanikanie wartościowych gatunków traw, słabe utrzymywanie się koniczyn i innych roślin bobowatych oraz spadek plonowania, którego nie można wyjaśnić przebiegiem pogody.
W przypadku roślin bobowatych zakwaszenie gleby może ograniczać tworzenie brodawek korzeniowych, a tym samym zdolność wiązania azotu atmosferycznego. Na kwaśnych stanowiskach częściej pojawiają się również gatunki dobrze znoszące niski odczyn, między innymi szczaw polny i kłosówka miękka. Obecność pojedynczych roślin wskaźnikowych nie jest jednak wystarczającą podstawą do zastosowania wapna.
Najpierw badanie gleby
Próbki gleby z trwałych użytków zielonych warto pobierać regularnie, zazwyczaj co 4-5 lat, a także zawsze wtedy, gdy obserwowany jest wyraźny spadek plonowania lub niekorzystne zmiany w składzie runi.
Nowe zasady ustalania dawek wapna dla trwałych użytków zielonych opierają się na wartości pH oznaczonej w roztworze KCl oraz zawartości węgla organicznego w glebie. Im większy udział materii organicznej, tym większa może być ilość wapna potrzebna do zmiany odczynu. Dlatego nie należy stosować jednej, jednakowej dawki na wszystkich kwaterach.
Szczególnej ostrożności wymagają gleby organiczne i organiczno-mineralne. Ich nadmierne wapnowanie może przyspieszać rozkład materii organicznej. Zabieg powinien być wykonywany wyłącznie wtedy, gdy wskazują na to wyniki badań i zalecenia nawozowe.
Co daje prawidłowo wykonane wapnowanie?
Uregulowanie odczynu poprawia właściwości chemiczne, fizyczne i biologiczne gleby. Sprzyja rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów, poprawia wykorzystanie składników pokarmowych, w tym fosforu, oraz ogranicza szkodliwe działanie nadmiernych ilości glinu i manganu.
Wapnowanie może także stworzyć lepsze warunki do rozwoju wartościowych gatunków traw i roślin bobowatych. Samo zastosowanie wapna nie naprawi jednak zdegradowanej runi. Niekiedy konieczne jest również właściwe nawożenie, uregulowanie stosunków wodnych, podsiew albo kompleksowa renowacja użytku zielonego.
Kiedy wykonać zabieg?
Wapnowanie trwałych użytków zielonych najlepiej przeprowadzać poza okresem intensywnej wegetacji, najczęściej jesienią, po ostatnim pokosie lub zakończeniu wypasu. Zabieg można wykonać również bardzo wczesną wiosną, jeżeli pozwalają na to warunki glebowe i nie rozpoczął się jeszcze intensywny wzrost runi.
Na łąkach i pastwiskach zalecane są przede wszystkim nawozy wapniowe w formie węglanowej, które działają łagodniej. Wapno tlenkowe może powodować uszkodzenia roślin, szczególnie przy nierównomiernym rozsiewie lub zastosowaniu zbyt dużej dawki.
Nie należy łączyć wapnowania bezpośrednio z nawożeniem obornikiem ani z zastosowaniem nawozów zawierających azot w formie amonowej. Pomiędzy tymi zabiegami trzeba zachować odpowiedni odstęp, aby ograniczyć straty azotu.
Dawka zawsze powinna wynikać z zaleceń
Ilość nawozu należy ustalić na podstawie wyniku badania gleby i wartości zobojętniającej konkretnego produktu. Przed rozsiewem trzeba przeliczyć dawkę na masę wybranego nawozu.
Nieuzasadnione lub zbyt intensywne wapnowanie może być równie niekorzystne jak zakwaszenie gleby. Może prowadzić do zaburzenia pobierania niektórych składników pokarmowych oraz zmian w składzie botanicznym runi. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wykonanie analizy gleby w okręgowej stacji chemiczno-rolniczej i zastosowanie dawki zgodnej z otrzymanym zaleceniem.
Regularne kontrolowanie odczynu pozwala odpowiednio wcześnie reagować na pogarszanie się właściwości gleby. Dzięki temu wapnowanie jest zabiegiem zaplanowanym i dostosowanym do rzeczywistych potrzeb łąki lub pastwiska, a nie działaniem podejmowanym dopiero po wyraźnym spadku plonowania.
Opracowała:
Anna Szefner
Dział Rolnictwa Ekologicznego i Ochrony Środowiska
