Słonecznik coraz częściej na polskich polach. Czy może być alternatywą dla rzepaku?
Słonecznik coraz częściej na polskich polach. Czy może być alternatywą dla rzepaku?
Słonecznik jeszcze kilka lat temu był w Polsce uprawą stosunkowo niszową. Obecnie jego znaczenie wyraźnie rośnie. Według danych ARiMR powierzchnia uprawy słonecznika w 2026 r. osiągnęła około 85,7 tys. ha, podczas gdy rok wcześniej wynosiła około 52,2 tys. ha. Oznacza to wzrost areału o ponad 64%.
Rosnące zainteresowanie tą rośliną wynika między innymi z poszukiwania przez rolników alternatywy dla bardziej wymagających upraw oleistych. Słonecznik nie zastąpi rzepaku w każdych warunkach, jednak może być ciekawym elementem zmianowania, szczególnie w gospodarstwach, które chcą urozmaicić strukturę zasiewów.
Jednym z atutów słonecznika są stosunkowo mniejsze wymagania pokarmowe w porównaniu z rzepakiem czy kukurydzą. Dzięki dobrze rozwiniętemu i głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu roślina może korzystać z wody i składników pokarmowych znajdujących się w głębszych warstwach gleby. Z tego względu lepiej radzi sobie z okresowymi niedoborami wody niż część innych roślin jarych. Nie oznacza to jednak, że słonecznik jest całkowicie odporny na suszę. Szczególnie ważne jest odpowiednie uwilgotnienie gleby w okresie tworzenia koszyczków, kwitnienia i nalewania nasion.
Duże znaczenie ma również stanowisko. Słonecznik najlepiej rozwija się na glebach szybko nagrzewających się, o uregulowanych stosunkach wodnych i odpowiednim odczynie. Wrażliwy jest natomiast na zastoiska wodne oraz silne zakwaszenie gleby.
Wprowadzając słonecznik do gospodarstwa, trzeba zwrócić szczególną uwagę na zmianowanie. Nie powinien on zbyt często wracać na to samo pole. Ma to znaczenie przede wszystkim ze względu na możliwość rozwoju chorób, między innymi zgnilizny twardzikowej, szarej pleśni, mączniak rzekomy i alternariozy.
Wraz ze wzrostem zainteresowania słonecznikiem zwiększa się również znaczenie doświadczeń odmianowych. Prowadzone są badania rozpoznawcze odmian słonecznika znajdujących się w obrocie na rynku unijnym. Oceniane są między innymi plon nasion, zawartość tłuszczu i białka, przebieg rozwoju roślin oraz podatność odmian na wybrane choroby.
Wybór odmiany powinien uwzględniać warunki klimatyczne danego regionu, długość okresu wegetacyjnego, zdrowotność oraz potencjał plonowania. Szczególnie istotne jest, aby rośliny zdążyły osiągnąć dojrzałość przed jesiennym pogorszeniem warunków pogodowych.
Jednym z ważniejszych elementów technologii jest termin dojrzewania. Zbyt późna odmiana lub opóźniony siew mogą spowodować, że zbiór przypadnie na okres wilgotnej jesiennej pogody. Może to zwiększać wilgotność nasion, pogarszać ich jakość i generować dodatkowe koszty związane z dosuszaniem. Przed podjęciem decyzji o większej uprawie warto również wcześniej rozpoznać możliwości sprzedaży. Słonecznik ma znacznie mniejszy rynek skupu niż rzepak czy podstawowe zboża, dlatego odległość do punktu odbioru oraz wymagania dotyczące jakości nasion mogą mieć istotny wpływ na opłacalność produkcji.
Słonecznika raczej nie należy traktować go jako prostego zamiennika rzepaku. Może jednak stanowić interesujące uzupełnienie struktury zasiewów, zwłaszcza tam, gdzie warunki glebowe i klimatyczne sprzyjają jego uprawie, a gospodarstwo posiada dostęp do odpowiedniego rynku zbytu.
Monika Myślicka
Specjalista ds. rozwoju obszarów wiejskich
tel. 68 385 20 91, tel. kom. 513 980 897, adres e-mail: m.myslicka@lodr.pl
