Poradnik Ogrodniczy - Kalendarz cięć. Jak przycinać, żeby rośliny odwdzięczały się zdrowiem i plonem?
Kalendarz cięć „bez bólu”. Kiedy i jak przycinać, żeby rośliny odwdzięczały się zdrowiem i plonem
Cięcie nie musi być stresujące. Wystarczy trzymać się prostego, rocznego rytmu i kilku żelaznych zasad. Tniemy ostrym, zdezynfekowanym narzędziem, w suchy dzień, powyżej 0°C; zostawiamy kołnierz przygałęzieniowy (nie „na równo” z pniem), a cięcia prowadzimy skośnie nad pąkiem skierowanym na zewnątrz korony. Zimą i wczesną wiosną pobudzamy wzrost, latem go hamujemy i porządkujemy, a jesienią raczej nie ruszamy roślin, żeby nie wypuściły młodych pędów wchodzących w zimę. Poniżej znajdziesz praktyczny, miesięczny przewodnik dopasowany do warunków w Polsce.
Styczeń- luty: cierpliwość i plan
Zima to przede wszystkim czas na oględziny i planowanie. W bezmroźne, suche dni można usunąć wyłącznie to, co naprawdę pilne: połamane gałęzie, gałęzie zagrażające bezpieczeństwu oraz tak zwane wilki w sadzie, jeśli przeszkadzają. W tych miesiącach nie przycinamy klonów, brzóz ani orzechów - silnie „płaczą” sokiem po cięciu wykonanym przed ruszeniem wegetacji. Warto natomiast zaznaczyć taśmą gałęzie do przyszłego cięcia, żeby na przedwiośniu działać szybko i pewnie.
Marzec: główny termin dla jabłoni i grusz
Gdy miną silne mrozy, a pąki są jeszcze uśpione lub dopiero nabrzmiewają, przychodzi najlepszy moment na formujące i prześwietlające cięcie drzew ziarnkowych (Drzewa ziarnkowe to drzewa owocowe, takie jak jabłoń, grusza i pigwa, których owocem jest owoc jabłkowaty): jabłoni i grusz. Usuwamy pędy rosnące do środka, krzyżujące się, ocierające i strome wilki, rozluźniamy koronę tak, aby światło docierało w głąb. Zasada jest prosta: lepiej kilka zdecydowanych, przemyślanych cięć niż „szczotkowanie” korony. Jeśli drzewo było zaniedbane latami, rozłóż odmładzanie na 2-3 sezony. W marcu tniemy też porzeczki czerwone i białe - pozostawiamy mocne pędy wieloletnie i co roku usuwamy część najstarszych, aby krzew stale się odnawiał.
Róże rabatowe i wielkokwiatowe skracamy wtedy, gdy w okolicy zakwitają forsycje - to sprawdzalny sygnał fenologiczny. Zostawiamy zwykle 3-5 najsilniejszych pędów, skróconych na 3-6 oczek, a cięcie prowadzimy nad pąkiem skierowanym na zewnątrz. Róż pnących nie „ścina się na jeża”, usuwa się stare, zdrewniałe pędy u nasady, a młode przygina i podwiązuje, by pobudzić rozgałęzianie.
Kwiecień: krzewy kwitnące wiosną - dopiero po kwitnieniu
Forsycje, tawuły wczesne, migdałki, dereń kwiecisty czy wczesne jaśminowce tniemy dopiero po kwitnieniu. Jeśli zrobimy to w marcu, usuniemy pąki kwiatowe i stracimy pokaz. Po opadnięciu płatków wycinamy najstarsze, słabe i zbyt gęste pędy u nasady, a młode delikatnie skracamy, aby zachować ładny kształt krzewu. W tym czasie można też przyciąć lawendę, najpierw lekko po zimie (usuwamy przemarznięte końcówki), a mocniejsze, odmładzające cięcie wykonujemy latem po kwitnieniu.
Maj: żywopłoty liściaste, formowanie i „kosmetyka”
Gdy ruszy wegetacja, zaczyna się czas na pierwsze strzyżenie żywopłotów liściastych (ligustr, grab, buk). Formujemy je zawsze w delikatną „trapezową” ściankę wężej u góry, szerzej u dołu, aby światło docierało do całej wysokości. Młode nasadzenia przycinamy częściej i subtelniej, by zagęścić ścianę od samej podstawy. Zanim włączysz nożyce, upewnij się, że w gąszczu nie ma gniazd ptaków.
W maju możesz też wykonać lekkie cięcie porządkujące na bylinach, usunąć przemarznięte lub zeszłoroczne resztki, zagęścić lawendę i szałwię przez podcięcie końcówek. Pnącza, takie jak wiciokrzew czy winobluszcz, układamy na podporach i skracamy zbyt długie pędy, żeby nie wchodziły pod rynny.
Czerwiec: czereśnie, wiśnie i śliwy - bezpieczniej po zbiorach lub w lecie
Gatunki pestkowe (Prunus: czereśnie, wiśnie, śliwy, morele) znoszą najbezpieczniej cięcie w okresie pełnej wegetacji, w suchą pogodę - wtedy rany szybciej się zabliźniają. W praktyce sprawdzają się dwa terminy tuż po zbiorach albo na przełomie czerwca i lipca, kiedy pogoda jest stabilna. Usuwamy pędy chore, połamane, wycinamy silne, pionowe przyrosty zacieniające koronę i rozluźniamy środek drzewa. Nie zostawiamy kikutów; cięcie prowadzimy tuż za obrączką przygałęzieniową.
W czerwcu warto też zrobić „cięcie letnie” młodych jabłoni i grusz skracamy zbyt długie przyrosty zielne, które zagęszczają koronę. Taki zabieg mniej pobudza do odrostu niż wiosenne, a ładnie porządkuje drzewko.
Lipiec: agrest i porzeczka czarna po owocach
Krzewy jagodowe najlepiej odmładzać systematycznie. U agrestu po zbiorach usuwamy najstarsze, pokładające się pędy u podstawy oraz te, które zagęszczają środek. Porzeczkę czarną prowadzimy tak, by co roku pojawiał się „rocznik” młodych, silnych pędów, co sezon wycinamy część najstarszych, stymulując krzew do odnawiania. Lipcowe cięcie sprzyja dobremu doświetleniu i koncentruje siły rośliny na pąkach owoconośnych na przyszły rok.
To także dobry czas na letnie strzyżenie żywopłotów (drugi zabieg w sezonie) i porządkowanie róż, regularne usuwanie przekwitłych kwiatów wydłuża kwitnienie. U róż parkowych i dzikich, jeśli zależy Ci na owocach, zostaw część przekwitniętych kwiatostanów.
Sierpień: winorośl, lawenda po kwitnieniu, byliny na drugą falę
Winorośl prowadzi się przez całe lato. Skraca się nadmiernie długie łozy, ogławia pędy nad gronami, usuwa liście nadmiernie cieniujące kiście. W sierpniu skup się na doświetleniu owoców i przewiewności. Lawendę po kwitnieniu przytnij mocniej, nadając gęsty, półkulisty kształt nie wchodź jednak w stare, zdrewniałe partie. Wiele bylin (szałwie, kocimiętki, krwawniki) odwdzięczy się drugim, pięknym kwitnieniem, jeśli skrócisz je po pierwszej fali.
Wrzesień: więcej spokoju niż nożyc
Jesienią ograniczamy się do porządków. Usuwamy pędy chore i uszkodzone, wycinamy odrosty podkładki przy szczepieniach, ale unikamy mocnego cięcia formującego. Młode przyrosty po cięciu łatwo pobudzą się do wzrostu i nie zdążą zdrewnieć przed mrozami. W tym czasie można za to znakować sznurkiem gałęzie do przyszłorocznego, wiosennego cięcia.
Październik- listopad: róże, hortensje bukietowe - co z czym?
Jesienią róż zwykle nie tniemy mocno. Wysokie krzewy można jedynie „odprężyć”, skracając długie baty, żeby nie połamał ich wiatr i śnieg, właściwe cięcie wykonamy wiosną. Hortensja bukietowa (Hydrangea paniculata), która kwitnie na pędach tegorocznych, może być formowana na przedwiośniu; jesienią ogranicz się do usunięcia przekwitłych kwiatostanów, jeśli obawiasz się ich obciążenia śniegiem. Hortensji ogrodowej (H. macrophylla) jesienią nie przycinaj zawiązuje pąki na pędach zeszłorocznych, więc zbyt wczesne cięcie kosztowałoby Cię kwitnienie.
Grudzień: przerwa dla roślin i dla Ciebie
To dobry moment, by zająć się konserwacją sprzętu. Sekatory i piły rozkręcamy, myjemy, ostrzymy i dezynfekujemy. Dobrze przygotowane narzędzia to połowa sukcesu przy pierwszych, wiosennych cięciach.
Kilka ważnych reguł, które oszczędzą kłopotów
Po pierwsze, dopasuj termin do biologii gatunku. Drzewa ziarnkowe tniemy na przedwiośniu, pestkowe w pełni wegetacji lub po zbiorach. Krzewy kwitnące wiosną dopiero po kwitnieniu. Rośliny „płaczące” sokiem (brzoza, klon, orzech włoski) najbezpieczniej ciąć latem. Po drugie, ogranicz jesienne formowanie lepiej porządki niż metamorfozy. Po trzecie, zawsze stawiaj na przewiew i światło w koronie to najlepsza profilaktyka chorób i sposób na równomierne dojrzewanie owoców. Po czwarte, większe rany tnij równo i gładko, a narzędzia dezynfekuj między roślinami, zwłaszcza gdy usuwasz tkanki chorujące. Po piąte, zanim przytniesz żywopłot lub krzewy w sezonie lęgowym, upewnij się, że nie ma w nich gniazd ptaków.
Mini-ściąga „tnę czy nie tnę?” na cały rok
Jeśli roślina kwitnie wiosną poczekaj z cięciem do przekwitnięcia. Jeśli kwitnie latem na pędach tegorocznych tnij wczesną wiosną. Jeśli to jabłoń lub grusza marcowe prześwietlenie będzie idealne. Jeśli to czereśnia, wiśnia lub śliwa wybierz suchy, letni termin lub tydzień-dwa po zbiorach. Jeśli to klon, brzoza albo orzech planuj cięcie na lato. Jeśli masz wątpliwość zrób jedno, przemyślane cięcie porządkujące zamiast wielu drobnych.
Opracowała:
Monika Myślicka
Specjalista ds. rozwoju obszarów wiejskich
tel. 68 385 20 91, kom. 513 980 897, e-mail: m.myslicka@lodr.pl
