Odpady, BDO i KOBiZE w gospodarstwie rolnym - Lubuski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Kalsku

Odpady, BDO i KOBiZE w gospodarstwie rolnym

W gospodarstwie rolnym powstają nie tylko odpady komunalne, ale również folie rolnicze, siatki i sznurki do owijania bel, worki po nawozach, opakowania po środkach ochrony roślin, zużyte oleje, filtry, akumulatory, opony oraz zużyty sprzęt elektryczny. Każda z tych grup może podlegać innym zasadom postępowania.
Zagadnienia te były przedmiotem szkolenia „Prawidłowe gospodarowanie odpadami na obszarach wiejskich”, zorganizowanego 21 lipca 2026 r. przez Lubuski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Kalsku. Spotkanie poprowadzili eksperci EKOPRO Grupa – dr Jacek Adamczyk oraz dr inż. Tomasz Nalewa. Praktyczne przykłady i liczne pytania uczestników pokazały, że najwięcej wątpliwości dotyczy systemu BDO, zasad przekazywania odpadów oraz raportowania emisji do KOBiZE.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje, które mogą pomóc uporządkować obowiązki środowiskowe gospodarstwa.

Odpad komunalny czy odpad z działalności rolniczej?
Podstawową zasadę określa ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć albo do których pozbycia się jest zobowiązany.
Nie wszystkie odpady powstające na terenie gospodarstwa można jednak wrzucić do pojemników przeznaczonych na odpady komunalne. Do odpadów komunalnych można zaliczyć przede wszystkim odpady powstające w części mieszkalnej gospodarstwa, podobne pod względem charakteru i składu do odpadów z gospodarstw domowych.
Natomiast folie po sianokiszonce, siatki, sznurki, worki po nawozach, zużyte oleje i filtry z maszyn, opakowania po środkach ochrony roślin czy odpady z remontu budynków gospodarczych są związane z działalnością rolniczą. Nie powinny być mieszane z odpadami komunalnymi.
Zgodnie z art. 27 ustawy o odpadach posiadacz odpadów może przekazać je wyłącznie podmiotowi uprawnionemu do ich zbierania lub przetwarzania. W praktyce przed przekazaniem odpadów warto sprawdzić, czy odbierająca je firma posiada odpowiednie zezwolenie lub wpis w rejestrze BDO. Samo oddanie odpadów przypadkowej osobie nie zwalnia rolnika z odpowiedzialności za ich prawidłowe zagospodarowanie.

Folie rolnicze, siatki, sznurki i worki po nawozach
Odpady z tworzyw sztucznych wykorzystywanych w produkcji rolnej nie są odpadami komunalnymi. Gmina nie ma zatem automatycznego obowiązku odbierania ich w ramach opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Folie, siatki i sznurki należy:

• oddzielać od innych rodzajów odpadów,
• możliwie dokładnie oczyścić z ziemi, resztek paszy, kamieni i innych zanieczyszczeń,
• przechowywać w miejscu zabezpieczonym przed rozwiewaniem,
• przekazywać przedsiębiorcy posiadającemu uprawnienia do zbierania lub przetwarzania danego rodzaju odpadów

Warto zachować fakturę, potwierdzenie odbioru, kartę przekazania odpadów albo inny dokument wskazujący, komu i kiedy odpady zostały przekazane. Dokument taki może być istotny w przypadku kontroli.

Opakowania po środkach ochrony roślin
Opakowań po środkach ochrony roślin nie należy wykorzystywać ponownie ani wyrzucać do zwykłych pojemników na tworzywa sztuczne.
Ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi zobowiązuje użytkownika środków niebezpiecznych będących środkami ochrony roślin do zwrotu opakowań po tych produktach. Jednocześnie sprzedawca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego, która oferuje takie środki, jest obowiązany przyjmować odpady opakowaniowe po nich.
W praktyce opróżnione opakowania należy przygotować zgodnie z instrukcją znajdującą się na etykiecie produktu, najczęściej poprzez trzykrotne wypłukanie, a popłuczyny wykorzystać do sporządzenia cieczy użytkowej. Następnie opakowania należy zwrócić do punktu sprzedaży uczestniczącego w systemie ich zbierania.

Zużyte oleje, filtry i zanieczyszczone czyściwo
Zużyte oleje silnikowe, przekładniowe i hydrauliczne mogą być odpadami niebezpiecznymi. Nie wolno ich:

• wylewać do gruntu, rowu, kanalizacji ani zbiornika na ścieki,
• spalać w piecu lub kotle,
• wykorzystywać do konserwacji drewna
• mieszać z paliwami, płynami eksploatacyjnymi lub innymi odpadami.
  
  Powinny być magazynowane w szczelnych, odpornych na działanie oleju pojemnikach, ustawionych w miejscu zabezpieczonym przed przewróceniem i wyciekiem do gleby lub wody. Podobnie należy postępować ze zużytymi filtrami olejowymi, sorbentami oraz czyściwem zanieczyszczonym substancjami ropopochodnymi.

Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie rodzajów i ilości odpadów, dla których nie prowadzi się ewidencji. Usunięto z niego ilościowe zwolnienia dotyczące odpadów niebezpiecznych. Oznacza to, że podmiot objęty obowiązkiem ewidencji musi ewidencjonować odpady niebezpieczne niezależnie od ich niewielkiej ilości.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy rolnik wytwarzający niewielką ilość zużytego oleju musi zarejestrować się w BDO. Należy jeszcze sprawdzić, czy gospodarstwo korzysta z ustawowego zwolnienia dotyczącego powierzchni użytków rolnych.

Kiedy rolnik musi mieć wpis do BDO?

BDO to Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami. System obejmuje między innymi rejestr podmiotów, elektroniczną ewidencję odpadów, karty przekazania odpadów oraz sprawozdawczość.
Dla rolników kluczowy jest art. 51 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy o odpadach. Zgodnie z nim wpisowi do rejestru BDO jako wytwórcy odpadów nie podlega rolnik gospodarujący na powierzchni użytków rolnych poniżej 75 ha, o ile nie podlega wpisowi z innego tytułu.
Oznacza to, że rolnik posiadający na przykład 40 ha użytków rolnych jest co do zasady zwolniony z wpisu jako wytwórca odpadów powstających w gospodarstwie. Nadal jednak musi postępować z odpadami zgodnie z prawem i przekazywać je uprawnionym odbiorcom.
Rolnik gospodarujący na powierzchni 75 ha lub większej powinien natomiast zweryfikować obowiązek rejestracji, prowadzenia ewidencji oraz wystawiania kart przekazania odpadów. Oficjalna ankieta BDO wskazuje wytwarzanie odpadów innych niż komunalne przez rolników gospodarujących na powierzchni co najmniej 75 ha jako jeden z obszarów wymagających rejestracji.
Ważne jest również zastrzeżenie „o ile rolnik nie podlega wpisowi z innego tytułu”. Gospodarstwo poniżej 75 ha może mieć obowiązki w BDO, jeżeli na przykład:

- wprowadza na rynek produkty w opakowaniach,
- importuje lub sprowadza z zagranicy produkty, sprzęt, baterie, oleje albo opony,
- prowadzi przetwórstwo lub inną działalność pozarolniczą,
- zbiera, transportuje lub przetwarza odpady innych podmiotów,
- posiada decyzję administracyjną związaną z gospodarką odpadami.

Każdy przypadek powinien być oceniany na podstawie całej działalności prowadzonej w gospodarstwie, a nie wyłącznie jego powierzchni.

BDO i KOBiZE to dwa różne systemy
Częstym błędem jest utożsamianie BDO z KOBiZE. Tymczasem są to odrębne systemy dotyczące innych obszarów. BDO dotyczy przede wszystkim odpadów, produktów i opakowań. KOBiZE dotyczy emisji gazów cieplarnianych oraz innych substancji wprowadzanych do powietrza. Obowiązek dotyczący KOBiZE wynika z ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji. Zgodnie z art. 7 ust. 1 podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje, sporządza i wprowadza do Krajowej bazy raport za poprzedni rok kalendarzowy. Termin jego złożenia upływa z końcem lutego.
Co istotne, do podmiotów korzystających ze środowiska zalicza się również osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie, w tym w zakresie upraw, chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa oraz rybactwa śródlądowego.

W raporcie mogą być uwzględniane emisje powstające między innymi w wyniku:

• spalania paliw w ciągnikach, kombajnach, ładowarkach i samochodach,
• pracy agregatów prądotwórczych,
• użytkowania kotłów i nagrzewnic,
• pracy suszarni zboża,
• spalania paliw w innych urządzeniach,
• prowadzenia procesów technologicznych powodujących emisje do powietrza.

Obowiązek KOBiZE należy analizować niezależnie od powierzchni gospodarstwa i od tego, czy rolnik posiada numer BDO. Zwolnienie rolnika posiadającego mniej niż 75 ha z BDO nie jest zwolnieniem z raportowania emisji.
Dla gospodarstw korzystających ze środowiska jedynie w niewielkim zakresie dostępna jest uproszczona wersja raportu. Może ona obejmować między innymi emisje ze środków transportu i niewielkich instalacji spalania paliw.

KOBiZE a opłaty za korzystanie ze środowiska

Raport do KOBiZE nie jest tym samym co wykaz dotyczący opłat za korzystanie ze środowiska. Są to powiązane, ale odrębne obowiązki. Na podstawie danych o zużyciu paliw oraz wielkości emisji podmiot ustala wysokość należnej opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Wykaz oraz ewentualną opłatę przekazuje się właściwemu marszałkowi województwa do 31 marca za poprzedni rok.

Prawo ochrony środowiska przewiduje, że:

• jeżeli roczna opłata za dany rodzaj korzystania ze środowiska nie przekracza 800 zł, opłaty się nie wnosi;
• jeżeli wyliczona roczna opłata za każdy rodzaj korzystania ze środowiska nie przekracza 100 zł, nie ma również obowiązku składania wykazu.

Najpierw należy jednak zebrać dane i obliczyć należność. Nie można z góry założyć, że skoro gospodarstwo jest niewielkie, obowiązki go nie dotyczą.

Co zmienia się w sierpniu 2026 r.?

W przestrzeni publicznej pojawiają się informacje o zmianach planowanych na 12 sierpnia 2026 r. Od tego dnia będzie bezpośrednio stosowane rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, określane jako PPWR. Nowe regulacje obejmują między innymi wymagania dotyczące projektowania, składu, oznakowania, recyklingu i ograniczania ilości opakowań. Największe znaczenie będą miały dla podmiotów, które produkują opakowania albo wprowadzają na rynek produkty w opakowaniach.
Rolnik prowadzący wyłącznie produkcję pierwotną i będący jedynie wytwórcą odpadów nie stanie się automatycznie z tego powodu nowym podmiotem zobowiązanym do rejestracji w BDO. Zmiany mogą mieć jednak znaczenie dla gospodarstw prowadzących sprzedaż produktów w opakowaniach, rolniczy handel detaliczny, przetwórstwo, sprzedaż wysyłkową lub wprowadzających na rynek własne produkty.

Najważniejsze zasady dla gospodarstwa

W praktyce warto przyjąć kilka prostych reguł:

Nie mieszać odpadów z produkcji rolniczej z odpadami komunalnymi.
Oddzielnie magazynować folie, opakowania, oleje, filtry, akumulatory i inne odpady problemowe.
Odpady płynne oraz niebezpieczne przechowywać w szczelnych, oznakowanych pojemnikach.
Nie spalać folii, opakowań, olejów, opon ani innych odpadów.
Przekazywać odpady wyłącznie podmiotom posiadającym odpowiednie uprawnienia.
Zachowywać dokumenty potwierdzające odbiór odpadów.
Sprawdzić obowiązek rejestracji w BDO, zwłaszcza przy powierzchni co najmniej 75 ha lub prowadzeniu dodatkowej działalności.
Niezależnie od BDO zweryfikować obowiązek raportowania emisji do KOBiZE.
Gromadzić dane o rocznym zużyciu paliwa przez maszyny, pojazdy, kotły, agregaty i suszarnie.
W przypadku wątpliwości analizować konkretny rodzaj odpadu i zakres działalności gospodarstwa, zamiast opierać się wyłącznie na ogólnych informacjach.
Przepisy środowiskowe nie zawsze są łatwe, jednak właściwa segregacja odpadów, dokumentowanie ich przekazania oraz coroczna weryfikacja obowiązków BDO i KOBiZE pozwalają znacznie ograniczyć ryzyko błędów. Szkolenie przeprowadzone w Kijach potwierdziło, że połączenie przepisów prawa z przykładami zaczerpniętymi z codziennej działalności gospodarstw jest najlepszym sposobem na wyjaśnianie tych zagadnień.

Najważniejsze podstawy prawne

• ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach;
• rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 5 listopada 2024 r. w sprawie rodzajów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów;
• rozporządzenie Ministra Klimatu z 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla magazynowania odpadów;
• ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi;
• ustawa z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji;
• ustawa z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska;
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych.

Opracował:
Grzegorz Anyszko
Koordynator projektów LODR
Specjalista ds. rozliczania projektów KSOW+