Mrówki w ogrodzie. Kiedy są problemem i jak postępować z nimi rozsądnie?
Mrówki w ogrodzie. Kiedy są problemem i jak postępować z nimi rozsądnie?
Mrówki są stałym elementem ogrodowego ekosystemu. W większości przypadków nie trzeba ich traktować jak typowego szkodnika, ponieważ pełnią w przyrodzie ważne funkcje. Spulchniają glebę, przemieszczają drobne cząstki materii organicznej, przyczyniają się do rozkładu resztek roślinnych, a niektóre gatunki ograniczają liczebność innych owadów. Problem zaczyna się wtedy, gdy mrówki zakładają liczne gniazda w miejscach użytkowych, podnoszą ziemię na trawniku, przesuszają bryłę korzeniową młodych roślin, wchodzą do szklarni, tunelu, altany lub domu, a także wtedy, gdy ich obecność wiąże się z dużym nasileniem mszyc.
W ostatnich tygodniach wielu ogrodników zwraca uwagę na większą aktywność mrówek. Nie musi to oznaczać nadzwyczajnej plagi, ale ciepła pogoda, szybki rozwój roślin i większa ilość pokarmu w ogrodzie sprzyjają widoczności owadów. Mrówki szczególnie chętnie pojawiają się tam, gdzie występują mszyce. Mszyce wydzielają słodką spadź, która jest dla mrówek atrakcyjnym pokarmem. W praktyce można więc zauważyć, że tam, gdzie na pędach roślin krążą mrówki, warto bardzo dokładnie obejrzeć młode przyrosty, pąki i spodnią stronę liści. Często prawdziwym problemem nie są same mrówki, ale właśnie mszyce.
Najpierw należy ocenić, czy mrówki rzeczywiście powodują szkodę. Jeśli gniazdo znajduje się na obrzeżu ogrodu, pod krzewami lub w miejscu, gdzie nie przeszkadza w użytkowaniu terenu, zwykle nie ma potrzeby podejmowania radykalnych działań. Jeżeli jednak mrowisko znajduje się w warzywniku, pod młodą rośliną, przy systemie korzeniowym sadzonki, w skrzyniach uprawowych, w tunelu foliowym albo na intensywnie użytkowanym trawniku, można podjąć działania ograniczające ich obecność.
Najbezpieczniej zacząć od metod niechemicznych. Warto usuwać z ogrodu resztki słodkich owoców, nie zostawiać odpadków żywności, ograniczać zachwaszczenie i regularnie kontrolować rośliny pod kątem mszyc. Jeżeli mrówki pojawiają się na roślinach ozdobnych lub warzywach, najpierw trzeba sprawdzić, czy na pędach nie ma kolonii mszyc. Ograniczenie mszyc często zmniejsza również zainteresowanie mrówek daną rośliną.
W przypadku pojedynczych gniazd w niepożądanym miejscu można próbować zniechęcić mrówki do dalszego zasiedlania stanowiska przez częste naruszanie kopczyka, podlewanie podłoża wodą i utrzymywanie gleby w bardziej stabilnej wilgotności. Mrówki chętniej budują gniazda w miejscach suchych, ciepłych i spokojnych. Regularne zabiegi mechaniczne, bez stosowania agresywnych substancji, często wystarczają, aby przeniosły aktywność w mniej uciążliwe miejsce.
Należy zachować ostrożność przy tzw. domowych sposobach. W internecie często poleca się sól, ocet, proszek do pieczenia, sodę, wrzątek albo silnie pachnące mieszanki. Takie metody mogą uszkodzić rośliny, pogorszyć właściwości gleby, zaszkodzić organizmom pożytecznym albo spowodować miejscowe zniszczenie darni. Szczególnie soli nie powinno się rozsypywać w ogrodzie, ponieważ może zasalać glebę i szkodzić roślinom. Wrzątek także nie jest dobrym rozwiązaniem w pobliżu korzeni, trawnika, rabat czy warzywnika, bo działa niszcząco nie tylko na mrówki, lecz także na rośliny i życie biologiczne gleby.
Jeżeli problem jest duży i rzeczywiście wymaga zwalczania, można zastosować preparat przeznaczony do zwalczania mrówek, ale tylko legalny i zgodnie z etykietą. Preparaty na mrówki należą najczęściej do produktów biobójczych, czyli środków przeznaczonych do zwalczania organizmów szkodliwych, takich jak owady. Przed zakupem należy sprawdzić, czy produkt ma oznaczenie, numer pozwolenia, polską etykietę i jasną informację o sposobie użycia. Trzeba stosować go dokładnie tak, jak podaje producent: w odpowiedniej dawce, miejscu i terminie, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa dla ludzi, zwierząt domowych, pszczół i innych organizmów.
Nie należy stosować przypadkowych środków owadobójczych „bo działają na owady”, jeżeli nie są przeznaczone do zwalczania mrówek albo nie wolno ich używać w ogrodzie. Nie wolno też używać środków ochrony roślin niezgodnie z etykietą, np. rozsypywać lub rozlewać preparatu w miejscu, do którego nie jest przeznaczony.
Warto pamiętać również o gatunkach chronionych. Duże kopce mrówek leśnych, szczególnie spotykane w lasach, zadrzewieniach i na obrzeżach terenów leśnych, nie powinny być niszczone. W ogrodach najczęściej problem dotyczy pospolitych gatunków zakładających gniazda w ziemi, pod płytami, w trawniku lub przy rabatach, ale jeśli mamy wątpliwość, lepiej nie niszczyć dużego kopca i skonsultować sprawę ze specjalistą.
Dobra praktyka ogrodnicza polega więc nie na całkowitym tępieniu mrówek, lecz na ograniczaniu ich tam, gdzie faktycznie powodują szkody lub stają się uciążliwe. Najpierw należy rozpoznać przyczynę ich obecności, zwłaszcza sprawdzić rośliny pod kątem mszyc. Następnie warto zastosować metody porządkowe i mechaniczne. Dopiero przy dużym nasileniu problemu można sięgnąć po legalny preparat na mrówki, zawsze zgodnie z etykietą i z zachowaniem ostrożności. W ogrodzie najważniejsza jest równowaga: mrówki nie zawsze są wrogiem, ale ich nadmierna obecność w niewłaściwym miejscu może wymagać rozsądnej interwencji.
Wiesław Nowakowski
Zastępca Kierownika Działu Technologii Produkcji Rolniczej i Doświadczalnictwa
