Lubuski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Kalsku

Na polach lubuskich rolników

Hodowla Roślin Strzelce Sp. z o.o. Grupa IHAR jest jedyną firmą hodowlano-nasienną działającą w województwie lubuskim. Powstała w marcu 2000 r. na bazie Zakładów Doświadczalnych Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie w ramach jego restrukturyzacji. Spółka składa się z Zakładu Głównego mieszczącego się w Strzelcach koło Kutna i trzech Oddziałów: Borowo k. Czempinia, Kończewice k. Torunia i Małyszyn w Gorzowie Wlkp.

Spółka gospodaruje na areale około 4100 ha gruntów o zróżnicowanej jakości gleby (klasy bonitacyjne od II do VI), położonych na terenie czterech województw: łódzkie, wielkopolskie, kujawsko-pomorskie oraz lubuskie.

Głównymi kierunkami działalności spółki są:
a) hodowla nowych odmian roślin rolniczych,
b) hodowla zachowawcza odmian spółki,
c) produkcja i sprzedaż wysokiej jakości materiału siewnego,
d) produkcja rolna (roślinna i zwierzęca) oraz spirytusu.

W spółce realizowanych jest obecnie 11 programów hodowlanych roślin rolniczych, takich jak: pszenica ozima i jara, pszenżyto ozime i jare, rzepak ozimy i jary, jęczmień jary, owies, bobik, mak i len oleisty.
Dla strategicznych programów hodowlanych priorytetami są:
a) pszenica ozima – odmiany we wszystkich klasach jakości o mrozoodporności pozwalającej na uprawę w całym kraju oraz odporności na choroby pozwalającej na minimalizowanie stosowania pestycydów,
b) pszenica jara – wysoko plonujące odmiany klasy elitarnej i jakościowej, tolerancyjne na susze oraz o wysokiej odporności na choroby,
c) pszenżyto ozime – mrozoodporność pozwalająca na uprawę w całym kraju, odporność na choroby pozwalająca na minimalizowanie stosowania pestycydów, tolerancja na zakwaszenie gleby,
d) pszenżyto jare – tolerancja na suszę i zakwaszenie gleby, odporność na choroby pozwalająca na minimalizowanie stosowania pestycydów, odmiany do siewu alternatywnego (przewódki),
e) rzepak ozimy – wysoka zawartość tłuszczu i białka, odporność na choroby oraz mrozoodporność pozwalająca przetrwać okres zimy w całym kraju,
f) rzepak jary – wysoka zawartość tłuszczu i białka, tolerancja na suszę,
g) jęczmień – wysoki plon ziarna, odporność na wyleganie i choroby, tolerancja na zakwaszenie gleby i suszę,
h) owies – odmiany nagie odporne na osypywanie, odmiany oplewione o niskiej zawartości łuski (pastewne), odmiany o wysokim plonie i dużym udziale łuski (dla celów energetycznych).

Spółka jest właścicielem ponad 80 zarejestrowanych odmian rolniczych, w tym wielu znanych  i popularnych zarówno w kraju jak i za granicą oraz ponad 40 odmian wymienionych powyżej gatunków  w badaniach rejestrowych. Hodowla roślin rolniczych wszystkich wymienionych powyżej gatunków i form prowadzona jest od wielu lat z wykorzystaniem najnowszych osiągnięć nauki i ma na celu dostarczanie rolnikom nowych dostosowanych do potrzeb rynku odmian. Szczególnie ważne jest wprowadzenie odmian o dobrym przystosowaniu do warunków glebowych i klimatycznych Polski tak, aby można było je uprawiać bez większego ryzyka we wszystkich rejonach kraju. Te wyhodowane odmiany o dobrym przystosowaniu do zmiennych warunków uprawiane są w wielu krajach, takich jak: Nowa Zelandia (pszenżyto jare), Kanada (pszenżyto i pszenica jara), USA (pszenżyto ozime i jare), Chiny (rzepak), Niemcy (pszenżyto ozime i jare, pszenica ozima, rzepak ozimy), Czechy, Węgry, Słowacja (pszenżyto ozime i jare), Litwa i Białoruś (pszenżyto ozime i jare, pszenica ozima).

Spółka Hodowla Roślin Strzelce podejmuje wiele działań mających na celu dostarczenie informacji o swoich odmianach szerokim kręgom rolników poprzez publikacje, np. udział w wystawach i targach. Corocznie organizowane są w wyznaczonym oddziale Dni Pola, a w każdym oddziale można oglądać najważniejsze odmiany wyhodowane w spółce.

Prowadzenie własnych badań agrotechnicznych z najważniejszymi wyhodowanymi w spółce odmianami oraz udział w ogólnopolskim systemie badań porejestrowych roślin rolniczych (PDO) pozwala rolnikom, jak i innym zainteresowanym tymi odmianami na dobór odpowiednich odmian do uprawy  i przetwórstwa.

System PDO (Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego) prowadzony w całej Polsce i w poszczególnych jej regionach dostarcza rolnikom informacji pozwalającej na podjęcie decyzji o uprawie konkretnych odmian w rejonie prowadzenia działalności rolniczej. System ten dla wielu gatunków prowadzony jest na dwóch poziomach intensywności (przeciętny poziom agrotechniki i wysoki poziom agrotechniki ze zwiększonym nawożeniem azotowym, nawożeniem dolistnym, ochroną przed chorobami i wyleganiem), co daje możliwość podjęcia rolnikowi decyzji o sposobie produkcji w ramach danego gospodarstwa.

Uprawa na wyższym poziomie intensywności (większe koszty uprawy) pozwala na osiągnięcie wyższych plonów w zależności od sezonu dla: rzepaku o 0,4-0,6 t/ha, pszenicy ozimej 0,9-1,2 t/ha, żyta ozimego 1,0-1,2 t/ha, pszenżyta ozimego 1,0-1,3 t/ha, pszenicy jarej 0,7-1,1 t/ha, jęczmienia jarego 0,6-0,9 t/ha, pszenżyta jarego 0,7-1,2 t/ha.

Województwo lubuskie posiada słabo rozwiniętą sieć badań PDO (zaledwie 1 do 4 punktów doświadczalnych w zależności od gatunku), co utrudnia podejmowanie decyzji o wyborze odmiany do uprawy. Warunki klimatyczne regionu III (województwa: lubuskie, wielkopolskie i kujawsko-pomorskie) są zbliżone, stąd wyniki badań cech gospodarczych w tym rejonie w dużym stopniu odpowiadają wynikom badań w woj. lubuskim.

Rejon województw (III rejon według COBORU): kujawsko-pomorskiego, wielkopolskiego, a szczególnie lubuskiego cechują okresowe niedobory opadów atmosferycznych w maju i czerwcu w większości sezonów wegetacyjnych, a zimy najczęściej cechuje słaba okrywa śniegowa z okresowymi niskimi temperaturami. Takie warunki pogodowe mają znaczący wpływ na zimowanie, liczbę kłosów płodnych, liczbę ziaren w kłosie oraz dorodność ziarna u form ozimych zbóż. Niedobory opadów w tych miesiącach mają katastrofalny wpływ na plonowanie i jakość zbóż jarych, które w maju i czerwcu są w najbardziej wrażliwych fazach rozwojowych (strzelanie w źdźbło, kwitnienie). Plony ziarna zbóż jarych, szczególnie w regionie lubuskim, rzadko zbliżają się do plonów zbóż ozimych, najczęściej są niższe nawet o połowę.Realizowana przez Spółkę Hodowla Roślin Strzelce Sp. z o.o. Grupa IHAR hodowla ośmiu gatunków roślin rolniczych dostarcza rolnikom do uprawy gatunki o dużym znaczeniu gospodarczym (pszenica, pszenżyto, rzepak, jęczmień i owies), jak i niszowe (bobik, len oleisty i mak).

Badane w rejonie III odmiany pszenicy ozimej pochodzące z Hodowli Roślin Strzelce (klasa A: Fregata, Rywalka, Sukces, Tonacja, Zyta; klasa B: Nutka, Sakwa, Soraja; klasa C: Symfonia) wykazują dobre dostosowanie tych odmian do warunków glebowych i klimatycznych tu panujących. Wysokim i stabilnym plonowaniem w rejonie lubuskim, w którym mało jest gleb przydatnych do uprawy pszenicy, cechują się odmiany: Tonacja, Nutka i Symfonia. Na poziomie wzorca plonują odmiany: Zyta i Fregata. Ponadto odmiany: Tonacja, Symfonia i Soraja należą do najbardziej mrozoodpornych, co w przypadku wysiewu na glebach niższych klas jest bardzo ważne dla uzyskania stabilnych plonów ziarna, szczególnie w sezonach o niskich temperaturach w okresie zimy. Odmianą szczególnie tolerancyjną na zakwaszenie gleby jest Zyta. Ponadto uprawiając tę odmianę łatwo uzyskać parametry ziarna pszenicy jakościowej. Większość odmian pszenicy ozimej Hodowli Roślin Strzelce cechuje się wysoką tolerancją lub odpornością na kompleks chorób podstawy źdźbła, fuzariozy i pleśń śniegową. Odmiany takie jak: Sukces, Zyta, Tonacja, Fregata, i Rywala cechują się wyższą od innych odmian odpornością na rdzę brunatną. Odmiany te można z powodzeniem uprawiać ograniczając zużycie pestycydów.

Mając na względzie potrzeby rolników uprawiających pszenicę w pobliżu siedlisk zwierzyny łownej wyhodowana została pszenica ozima  - odmiana Ostka Strzelecka, forma o długich ościach, zniechęcających zwierzynę do intensywnego żerowania.

Gatunkiem szczególnie dostosowanym do warunków glebowych i klimatycznych województwa lubuskiego (znaczna ilość gleb słabych i zakwaszonych) jest pszenżyto. Aktualnie Hodowla Roślin Strzelce poleca rolnikom do uprawy odmiany takie, jak: Aliko, Pawo, Todan, Tornado oraz Witon. Bardzo wysoko i stabilnie plonującymi w regionie lubuskim są odmiany pszenżyta ozimego: Pawo, Aliko, Todan i Witon. Odmiany te cechują się dobrą tolerancją na kompleks chorób podstawy źdźbła, co pozwala je uprawiać z mniejszym ryzykiem także po wadliwych przedplonach. Ponadto cechują się one znaczną tolerancją na zakwaszenie gleby, co zwiększa możliwość ich uprawy o pola z mozaiką jakości gleby. Dobra odporność większości odmian na fuzariozę kłosów i pleśń śniegową przyczynia się do otrzymania ziarna o dobrych parametrach paszowych, pozbawionego lub o niskiej akumulacji mikotoksyn. Odmiany Aliko i Todan nadają się i relatywnie wysoko plonują w przypadku ekstensywnego poziomu uprawy oraz cechują się dorodnym ziarnem, szczególnie odmiana Todan.

Region lubuski jest niesprzyjający dla uprawy pszenicy jarej (średnio niższe aniżeli w innych rejonach plony ziarna). W doborze i badaniach PDO w rejonie lubuskim znajdują się następujące odmiany z Hodowli Strzelce: klasa E – Torka; klasa A – Nawra; klasa B – Zadra (odmiana o ościstym kłosie). Odmianą najwyżej plonującą, szczególnie przy niesprzyjających opadach, jest Nawra, która ponadto cechuje się wysoką masą tysiąca ziaren.

Uzupełnieniem zbóż paszowych polecanych do uprawy w Lubuskiem przez Hodowlę Roślin Strzelce są odmiany jęczmienia: Stratus, Atol i Lot. Odmiany te najlepiej znoszą okresowe niedobory opadów atmosferycznych. Ponadto odmiana Stratus cechuje się dużą masą tysiąca ziaren i dobrym jego wyrównaniem.

Gatunkiem o korzystnym wpływie poplonowym na inne gatunki zbóż jest owies. Hodowla Roślin Strzelce ma w swojej ofercie zarówno odmiany o oplewionym ziarnie (Bajka, Chwat, Krezus,Sławko i Szakal), jak i o nagim (Akt i Polar). Odmiany Chwat, Bajka i Krezus należą do odmian najwyżej plonujących w rejonie III, a odmiany Sławko, Chwat, Szakal cechują się najniższym udziałem łuski w plonie ziarna. Odmiany Szakal, Sławko i Bajka wykształcają dorodne ziarno o najwyższej masie tysiąca ziaren.

Pszenżyto jare jest najmłodszą formą użytkową wśród zbóż i ma specyficzne wymagania agrotechniczne. Ponadto większość zarejestrowanych i uprawianych odmian jest przewódkami, co oznacza, że lepiej się rozwija i plonuje przy siewie wczesnowiosennym lub wysiewie późną jesienią, aniżeli wiosną. Do uprawy zalecane są odmiany: Milkaro, Matejko, Migo, Kargo. Odmiany te, także w czasie ostatnich dwóch sezonów wegetacyjnych, wysiane w siewie późnojesiennym plonowały na poziomie odmian ozimych, przy wcześniejszym od odmian ozimych ich dojrzewaniu. Odmiany Milkaro, Mieszko i Migo cechują się odpornością na rdzę brunatną, co znacznie ogranicza koszty zabiegów pestycydowych.

Gatunkiem o dużym znaczeniu gospodarczym i przedplonowym jest rzepak ozimy. Wyhodowane w Spółce Strzelce odmiany populacyjne i heterozyjne uprawiane są przez rolników. Odmianami o wysokim plonie nasion i tłuszczu są formy populacyjne: Bojan, Bosman i Kana oraz formy heterozyjne: Kaszub, Mazur, Lubusz i Pomorzanin. Rzepak ozimy w warunkach klimatycznych Polski w niektóre zimy narażony jest na wymarzanie i wtedy konieczny jest wysiew form jarych. Formy te plonują nieco niżej od form ozimych i są bardzo wrażliwe na niekorzystny rozkład opadów. W ofercie Hodowli Roślin Strzelce znajdują się odmiany, które zastępują w przypadku wymarznięcia formy ozime, są to: Feliks, Bios, Huzar, Markiz. Odmiany te dobrze i stabilnie plonują w rejonach o wysokich opadach w miesiącach letnich (część północna i południowa Polski).

Wśród gatunków o charakterze niszowym znaczenie, szczególnie na glebach o wyższej klasie bonitacji, ma bobik. W ofercie Hodowli Roślin Strzelce znajdują się odmiany o wysokim plonie nasion typu tradycyjnego Start i Akord, o zdeterminowanym typie wzrostu, samokończąca – Tim, niskotaninowe o tradycyjnym typie wzrostu – Olga i Albus.

Gatunkiem o znaczeniu niszowym (dla potrzeb cukiernictwa) i wymagającym uzyskania pozwolenia na prowadzenie uprawy jest mak. Odmiany zarejestrowane do uprawy w naszym kraju to formy niskomorfinowe, takie jak: Agat, Michałko, Mieszko, Rubin, Zambo, Lazur. Odmiany te posiadają markery morfologiczne płatków, pozwalające odróżnić je od odmian wysokomorfinowych.Dla celów przemysłowych, kosmetycznych i piekarniczych prowadzona jest hodowla lnu oleistego.  W ofercie Hodowli Roślin Strzelce znajdują się odmiany: o żółtych nasionach Oliwin i Jantarol.


Henryk Cichy
Oddział Małyszyn
Hodowla Roślin Strzelce Grupa IHAR